Actie en reactie in conflict

Actie en reactie in conflict

Bewust of onbewust bouwen wij in relaties met anderen vaak verder aan een ketting van actie en reactie. Dat kan een probleem vormen bij conflict of spanning. We staken dan veelal onze positieve acties en reacties, en bouwen verder op de negatieve. Het vergroot de afstand, en als dat nog geen probleem is: het vergroot vaak ook de afstand tussen onze houding en wie we eigenlijk (willen) zijn. Tussen wat we tonen aan het oppervlak en wat we wensen aan de binnenkant. Wellicht heeft dat onder meer met kwetsbaarheid te maken, want handelen vanuit wat je diep vanbinnen wenst vraagt een openheid die stilaan misschien geblokkeerd werd door kwetsuren.

Die cirkel van negatieve actie en reactie doorbreken in conflict is niet evident.

Het verleden en de houding van de ander zijn een bepalende factor daarin. Of althans belangrijke argumenten om eigen minder constructieve (re)acties te onderbouwen. We bouwen verder op voorvallen die zich voordeden, uitspraken die gedaan werden, acties die ondernomen werden waarin we pijn of boosheid voelden. Vanuit die gevoelens reageren we op onze beurt anders dan wat we eigenlijk zelf voor ogen hebben. We verwijderen onszelf van ons eigen doel en onze diepe wens om in verbinding te blijven.

Het begint bij jezelf

Wanneer we willen dat het tij weer keert, dat het conflict stopt, dan helpt inzicht in de ketting van actie en reactie om te zien dat de eerste stap naar de oplossing vaak begint bij onszelf.

Door zicht te krijgen op de dynamiek die is ontstaan, maar bovenal onszelf de vraag stellen of ons eigen handelen en spreken overeenstemt met onze diepe wens om de connectie te herstellen… Dicht bij onszelf en onze behoeften blijven dus, bij wie we in essentie zijn en niet noodzakelijk bij wat we tonen als reactie op de houding van de ander.

Tijdens veel gesprekken met gescheiden ouders komt de ketting van actie en reactie dan ook ter sprake. Alle ouders willen het beste voor hun kind, en veelal ook verbinding met elkaar, omdat ze weten hoe belangrijk dat voor hun kind is. Alleen lukt het hen niet meer…en in eerste instantie zoeken ze de redenen voor het conflict of de spanning bij de ander. Zonder nog op te merken dat ook hun doen en laten een verderzetting is van de negatieve spiraal van (re)ageren; en daardoor niet te beseffen hoe daardoor het conflict alleen maar vergroot.

Elke en Ben, mama en papa van Arne

Elke vertelt dat Arne nog heel jong was toen Ben en zij uit elkaar gingen. Er was ten tijde van de scheiding, intussen drie jaar geleden, al een vruchteloze poging tot bemiddeling. Daardoor werd vanaf dat ogenblik elke beslissing over het verblijf van Arne via de rechtbank genomen. Er waren af en toe wel periodes van toenadering, maar over het algemeen werd de onderlinge relatie tussen Ben en Elke er niet beter op.

Elke begrijpt dat niet, omdat zij aangeeft lange tijd heel open te hebben gecommuniceerd met papa. Van zijn kant echter kwam er amper communicatie als Arne bij hem was. Ze vertelt altijd open te hebben gestaan voor een goede relatie tussen papa en Arne, en die relatie heel erg ondersteund te hebben door te zorgen voor voldoende contact tussen papa en Arne. Ze geeft aan dat Ben telkens méér wilde, en dat er intussen eigenlijk al meer dan drie jaar procedures gevoerd worden.

Ben omschrijft dat Arne tot in een heel recent verleden minstens 75% van de tijd bij mama was, en hij dus volkomen afhankelijk was van Elke om het dagelijks leven van Arne te kunnen volgen. Hij heeft daarin veel gemist in zijn beleving, en heeft de indruk dat Elke Arne is gaan beschouwen als “haar” kind waardoor hij zich als vader niet erkend voelt. Hij spreekt vanuit zijn onmacht om altijd in een vragende rol te staan, terwijl hij zich even veel vader voelt als Elke zich moeder voelt.

Ieder vertelt aan de lopende band voorvallen, om uit te leggen dat ze goede redenen hebben om vandaag te staan waar ze staan: ver van elkaar. Alsof zij mij als bemiddelaar willen overtuigen van de goede redenen voor hun reacties, en van het feit dat zij zelf slachtoffer zijn van de negatieve acties van de ánder.

En dát weiger ik als bemiddelaar in vele situaties zonder meer aan te nemen, omdat het eigenlijk excuses zijn om elk op hun beurt eigen minder constructieve acties en reacties te vergoeilijken. Zeker omdat mensen vaak zelf aangeven dat hun acties of reacties niet overeenstemmen met wie ze écht zijn en wat ze eigenlijk zouden willen…

Ik onderbreek ook Ben en Elke dus meermaals wanneer ze een nieuw voorval willen vertellen, of ik vraag hen of er een kans bestaat dat dat specifieke voorval een reactie was op een voorgaande discussie of gebeurtenis. Bijna steeds blijkt dat zo te zijn…

Ik breng liever de focus op wat ze mij eigenlijk elk apart willen vertellen: hun wens om tot verbinding te komen, maar waarin ze niet slagen.

Zowel Ben als Elke willen een fijne onderlinge relatie als ouders, open en eerlijke communicatie, betrokkenheid en erkenning,….in essentie de ervaring dat ze op elk moment mama of papa zijn, en niet afgesneden worden van Arne wanneer hij bij de andere ouder is.

Ik staak hun pogingen om mij tot in den treure uit te leggen waarom dat vandaag niet lukt. Dat is heel snel duidelijk een gevolg van actie en reactie, ingegeven vanuit een eigen beleving:

  • mama het gevoel dat wat zij ook deed om te communiceren of overleggen, zij daarin door papa niet gehoord of begrepen werd. Daardoor zette zij haar communicatie stop en geeft ze enkel nog heel belangrijke zaken door. Want papa doet dat ook: als Arne bij hem verblijft, en dat is intussen ongeveer de helft van de tijd, hoort ze ook niets van Arne… niet wetende dat deze reactie ingegeven is door het gevoel van Ben niet erkend te worden in zijn vaderrol.
  • papa het gevoel dat hij amper inspraak of betrokkenheid kreeg de afgelopen jaren, en daardoor inderdaad wat harder op zijn strepen ging staan. Het gevoel dat hij heeft moeten ‘vechten’ om als vader op gelijke hoogte te kunnen staan als ouder niet wetende dat Elke hem die plaats eigenlijk altijd heeft willen toekennen.

Break the cycle

De uitdaging is nu om het verleden los te laten, de cirkel van actie en reactie te doorbreken. Niet verder te bouwen op de fundamenten van die negatieve spiraal, en te focussen op wat ze eigenlijk willen, te handelen vanuit hun behoefte aan verbinding eerder dan vanuit de feitelijke situatie die is ontstaan en vooral…hoe zij daar zelf elk, onafhankelijk van de ander, aan kunnen bijdragen.

Want ook dat is een wetmatigheid waarin ik als bemiddelaar geloof: verandering door de ene brengt verandering in de dynamiek en dus uiteindelijk bij de ander.

‘Waarom zou ik dat doen?’, heeft elk van deze ouders zich afgevraagd.

Ik herhaal dan gewoon hun eigen diepe wensen, die nagenoeg identiek zijn: ze zouden allebei aangenaam en flexibel met elkaar willen kunnen communiceren, steeds betrokkenheid met Arne ervaren ongeacht of hij bij hen is en zelfs dat ze niets liever zouden willen dan samen aan één tafel te kunnen zitten tijdens bijvoorbeeld een schoolfeest van Arne.

Ze hebben hun eigen vraag op die manier zelf beantwoord, gesteund op hun gedeelde liefde voor Arne.

Ze zullen nu de ketting van actie en reactie moeten doorbreken, het verleden loslaten en mekaar nieuwe kansen bieden. Focussen op de relatie die zij elk met Arne hebben zal hen daarin helpen. Zich telkens bewust en eerlijk afvragen met welke houding, welke actie of welke reactie Arne het meest dient.

Het is vaak even zoeken naar de katalysator voor verandering, en vaak vind je die in een concrete aanleiding. Dat was bij Ben en Elke niet anders.

Papa vertelt over een bloem die hij Arne meegaf toen Elke jarig was, zodat hij haar een cadeautje kon geven. Elke vertelt over de foto die ze meegaf aan Arne als cadeautje voor vaderdag. Ik hoor twee ouders vertellen over hoe leuk Arne dat vond en hoe trots hij was.

Ik vraag hen dan ook enigszins verwonderd om hun reactie toe te lichten als ze me vertellen dat ze omwille van de teleurstelling bij het uitblijven van een bedankje van de andere ouder beslist hebben dit soort (positieve) acties te staken…en die toelichting niet te geven vanuit hun onderlinge relatie als ouders, maar vanuit hun rol als mama of papa. Ik vraag hen naar de logica om Arne dat plezier en die trots te ontzeggen als reactie op de andere ouder….

En dan verandert de sfeer…bij het besef dat ze elk een rol naar Arne hebben en dat elke (re)actie rechtstreeks of onrechtstreeks impact heeft op Arne, op hoe hij de scheiding beleeft.

Er komt iets in beweging, en ik hoop daarmee de cement gevonden te hebben om de bouwstenen van een nieuw fundament stevig te hechten.

Zo kom ik dikwijls tot dezelfde conclusie: de liefde voor kinderen die ouders delen is een krachtig bindmiddel om de verbinding te herstellen, ook wanneer deze tijdelijk verbroken werd.

Maaike Goyens

Familiaal bemiddelaar